ÜNSÜZLERLE İLGİLİ SES OLAYLARI

Ünsüz Düşmesi

  • Türkçede “-k” ünsüzü ile biten bazı kelimeler “-cık/-cik/-l” eklerini aldıklarında sözcüğün sonundaki “-k” ünsüzü düşer.

küçük+cük= küçücük , küçük+l= küçülmek , alçak+l= alçalmak , sıcak+cık= sıcacık

Ünsüz Türemesi

  • “Etmek, olmak” yardımcı eylemleri yabancı kökenli bir sözcükle kullanıldığında bazen ünsüz türemesi meydana gelir.

af-etmek= affetmek , his-etmek= hissetmek

Not: 

  • “Etmek” ve “olmak” yardımcı eylemleri ünsüz türemesine yol açarsa bitişik yazılır. Ancak ünsüz türemesine yol açmazsa ayrı yazılır.

Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişmesi)

  • Türkçede sert ünsüzlerden (p, ç, t, k) ile biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirilirse sondaki ünsüz yumuşayarak (b, c, d, g) ünsüzlerine dönüşür.

kalp-e= kalbe , ağaç-a= ağaca , renk-i= rengi

Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

  • “fıstıkçı şahap” yani (f, s, t, k , ç, ş, h, p) ünsüzleriyle biten bir sözcükten sonra “c, d, g” ile başlayan bir ek gelirse c, d, g ünsüzleri benzeşerek “ç, t, k” ünsüzlerine dönüşür.

tesisat- da= tesisatta , simit- ci= simitçi , ağaç- dan= ağaçtan , seç- gin= seçkin

Not:

  • Ünsüz benzeşmesi kuralı özel isimlere ve sayılara gelen ekler içinde geçerlidir.

1923-de= 1923’te , Gaziantep-den= Gaziantep’ten

Kaynaştırma Harfleri

  • Ünlüyle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir ek gelirse araya “y, ş, s, n” ünsüzlerinden biri girer.

anne-s-i-n-i , iki-ş-er , gitme-y-e , araba-n-ın

n-b Çatışması

  • Türkçede “n, b” ünsüzleri yan yana gelmez. “n” ünsüzü “m” ünsüzüne dönüşür.

penbe= pembe , tenbel= tembel 

  • Ancak bazı sözcüklerde ve yer adlarında bu kural gerçekleşmemiştir.

İstanbul, onbaşı, binbaşı, sonbahar…