Eş ve Yakın Anlamlı Cümleler: Anlamca aynı veya yakın anlamını ifade eden cümlelerdir.

*Aşağıdaki iki cümle eş anlamlı cümlelerdir çünkü biri diğerinin yerine kullanılabilir.
Yapılan hatayı affetmek büyüklüktür.
Büyüklük bağışlamayı bilmektir.

*Aşağıdaki iki cümle ise yakın anlamlı cümlelerdir çünkü aynı özü taşıyor.
Hayatını sevdiklerinin mutluluğuna adadı.
Sevdikleri mutlu olsun diye ömür boyu çalışmaktan tat aldı.

Öznel ve Nesnel Anlatımlı Cümleler: Kişiden kişiye değişebilen, kişisel ve kanıtlanamayan görüşler içeren yargılar varsa öznel anlatımlı cümle ancak herkese göre aynı, kişisel görüş ve yorum içermeyen, kanıtlanabilen yargılar yer alıyorsa nesnel anlatımlı cümledir.

*Yazar, son eserlerini dört bölüm üzerine kurmuş. (Nesnel)
*Yazar bu eserinde doğru betimlemeler yapmış. (Öznel)

Neden-Sonuç Cümleleri: İki yargının, birbirine nedensellik bağıyla bağlandığı cümlelerdir.

Bu dersi daha önce görmediğinden          soruları çözemedi.
          (Neden)                                                 (Sonuç)

Bilimsel çalışmalar önemlidir çünkü toplumlar bu çalışmalarla gelişir.
        (Sonuç)                                                  (Neden)

Amaç-Sonuç Cümleleri: Bir yargının hangi amaçla yapıldığı anlamı olan cümlelerdir.

* Öğretmen olmak için sınava girdi.
* Sizi göreyim diye buraya geldim.
* İzin almak amacıyla müdürün odasına girdi.

Koşul (Şart) Cümleleri: Eylemin gerçekleşmesini bir koşula bağlayan cümlelerdir. Koşul cümleleri “-sa; -ınca, -dıkça gibi ekler ile ya da ancak, yalnız gibi sözcüklerle sağlanır.

* Türkçe dersini geçerse okulu bitecek.
* Dışarı çıkabilirsin ancak önce ödevini bitirmelisin.

Karşılaştırma Cümleleri: En az iki kavram, varlık veya durumun çeşitli yönlerden ele alındığı cümlelerdir.

* Eğitim bir milletin en temel ihtiyacıdır.
* Yayımlanan son eserin satış rakamları daha yüksek.

Üslup (Biçem)-İçerik Cümleleri: Dilin nasıl kullanıldığı veya eser hakkında bilgi veren cümlelerdir.

* Üslubu= Yazar, nasıl anlatmış?
* İçeriği= Yazar, neyi anlatmış?     sorularıyla bulabiliriz.

* Yazar, bu eserinde yalın ve akıcı bir söyleyişi benimsemiştir. (üslup)
* Öyküde küçük hayallerle kurulan dünyalar ve toplumun kıyısında yaşayan insanlar var. (içerik)

Doğrudan ve Dolaylı Anlatım Cümleleri: Kişinin sözü bozulmadan başkasına aynen aktarılırsa doğrudan, kişinin sözü değişikliğe uğratılarak araya başkasının girdiğini belirten yüklemler kullanılırsa dolaylı anlatım cümlesi olur.

* “Türkçe dersini daha çok seviyorum.” dedi. (doğrudan)
* Türkçe dersini daha çok sevdiğini vurguladı. (dolaylı)

Olumlu-Olumsuz Cümleler: Olumlu cümle, yükleminde “-me, -mez, -sız” eklerinin; “yok, değil” sözcüklerinin olmadığı ve yargının gerçekleştiği cümlelerdir. Ancak az önce bahsettiğim ekler veya sözcükler yer alıp yargı gerçekleşmiyorsa olumsuz cümle olur.

* Bu tür soruları çözebiliyorum. (olumlu)
* Bu tür soruları çözemiyorum.  (olumsuz)
* Bu tür soruları çözemiyor değilim. (biçimce olumsuz anlamca olumlu)
* Kaç aydır ne aradı ne de sordu. (biçimce olumlu anlamca olumsuz)

Öneri Cümleleri: Bir sorunun çözülmesi için görüş ve düşüncelerin aktarıldığı cümlelerdir.

* Bu eserini daha kısa cümlelerle kaleme alırsanız daha çok okunacaktır.

Varsayım Cümleleri: Gerçekte olmayıp da bir süre için olmuş kabul edilen olayları ve durumları anlatan cümlelerdir.

* Varsayalım ki yazacağın roman tuttu.
* Türkçe sınavından iyi bir puan aldığını düşünelim.

Olasılık Cümleleri: Herhangi bir olayın olabilirlik durumunu anlatan cümlelerdir.

* Bu yaz İzmir’e gidebiliriz.
* Yazarın eserini geç yayımlaması belki bu durum yüzündendir.